Arizona

Article on other languages:

del.icio.us del.icio.us
Digg Digg
Furl Furl
Reddit Reddit
Rojo Rojo
Add to OnlyWire
Ten artykuł dotyczy stanu w USA. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.
Arizona
Flaga stanowa Arizony Pięczęć stanowa Arizony
Flaga stanowa Arizony Pieczęć stanowa Arizony
Przydomek: Stan Wielkiego Kanionu
Dewiza: Ditat Deus
Grafika:Map of USA AZ.svg
Państwo Stany Zjednoczone Stany Zjednoczone
Stolica Phoenix
Największe miasto Phoenix
Gubernator Janet Napolitano
Język urzędowy angielski
Powierzchnia

 • ogółem
 • lądowa
 • wodna
 • % wodna

 na 6 miejscu

295 254 km²
294 312 km²
942 km²
0,32 %
Populacja (2000)
 na 20 miejscu

5 130 632
Gęstość zaludnienia (2000)
 na 36 miejscu

17,43 /km²
Piramida wieku
Wejście do Unii

 • kolejność
 • data

48
14 lutego 1912
Strefa czasowa UTC-7 (czas letni UTC-6 tylko w rez.Navajo )
Szerokość geograficzna 31°20'N-37°N
Długość geograficzna 109°3'W-114°50'W
Szerokość

Długość
Wzniesienie
 • najwyższe
 • średnie
 • najniższe

 500 km

645 km
 
3851 m
1250 m
21 m
ISO 3166-2 US-AZ

Arizona – stan w południowo-zachodniej części Stanów Zjednoczonych, od południa sąsiadujący ze stanem Sonora w Meksyku, od zachodu z Kalifornią i Nevadą, od północy z Utah, a od wschodu z Nowym Meksykiem. Zajmuje obszar wyżynny, w północnej części rozciąga się wyżyna Kolorado.

Spis treści

Geografia

Arizona jest szóstym stanem pod względem obszaru za Nowym Meksykiem, a przed Nevadą. 15% obszaru stanu znajduje się w rękach prywatnych, resztę stanowią tereny rządowe i rezerwaty indiańskie.

Klimat podzwrotnikowy i zwrotnikowy, suchy. Średnia temperatura powietrza latem przekracza 35°C, maksymalnie dochodzi do 55°C. Naturalną roślinność stanowią półpustynne stepy z kaktusami, na południu roślinność pustynna, na wyżynie Mogollon lasy z sosną żółtą.

Historia i etymologia

Pierwotną nadal obecną ludność tych obszarów stanowią m.in. Indianie z plemion Hopi na północy i Apaczów na południu, którzy przybyli tu po upadku cywilizacji Anasazi (na kilkaset lat przed Hiszpanami). Hopi mieszkają w tych samych wioskach od co najmniej 700 n.e. i kulturowo wywodzą się od Anasazi. Obecnie najliczniejsi Indianie Arizony, Nawahowie, również stanowią element napływowy, z Kanady, przybywając dopiero ok. 1300.

Poprawną etymologię nazwy Arizona historycy dopiero naświetlili w 1979. Nazwę swą stan zawdzięcza Baskom, którzy dysproporcjonalnie przeważali wśród elementu napływowego z Hiszpanii. Słowo aritz oznacza "dąb" a ona - "dobre miejsce". Całość, o znaczeniu "miejsce gdzie rosną dobre dęby", została z czasem skrócona przez opuszczenie litery "t", jako że ciąg "tz" nie występuje w hiszpańskim (kastylijskim) i nie był wymawiany. Istnieją inne miejsca o nazwie Arizona w Ameryce Środkowej czy Południowej, gdzie również zawitali Baskowie.

Gdy w 1836 na północ od dzisiejszej granicy państwowej odkryto kilka sporych brył srebra, poszukiwacze skarbów ruszyli w drogę, zatrzymując się zazwyczaj we wiosce Arizonac, nazywając zniekształconą nazwą wioski całe eksploatowane terytorium.

    • 1539 – Marcos de Niza penetruje obszar w poszukiwaniu "Siedmiu Złotych Miast".
    • XVI wiek – obszar penetrują hiszpańscy poszukiwacze skarbów (m.in. Francisco Coronado).
    • 1692 – ojciec Euzebio Kino zakłada pierwszą misję.
    • 1776 – armia hiszpańska buduje pierwszy fort na tych ziemiach – Tucscon.
    • 1821 – Hiszpania przekazuje terytorium Arizony Meksykowi.
    • 1848 – po wojnie amerykańsko-meksykańskiej obszar wchodzi w skład Stanów Zjednoczonych jako część Nowego Meksyku.
    • 1853 – rząd Stanów Zjednoczonych zakupił od Meksyku południową część terytorium dzisiejszej Arizony.
    • 1863 – Arizona zostaje odrębnym terytorium.
    • 1871 – prezydent Ulysses Grant wysyła wojsko do Arizony przeciwko Apaczom.
    • 1886 – kończy się długotrwała wojna z Apaczami. Ostatni oddział dowodzony przez Geronimo zostaje rozbity.
    • 14 lutego 1912 – wstępuje do Unii (jako 48 stan z rzędu).
    • 1973 – powstaje jedna z większych tam na świecie – New Cornelia Tailings.

Gospodarka

Arizona jest 39. stanem w USA pod względem dochodu na głowę mieszkańca. Największym pracodawcą w stanie jest rząd stanowy, największym prywatnym pracodawcą jest Wal-Mart. W stanie istnieje rozwinięty przemysł komputerowy.

Dodatkowe informacje

  • Klimat: podzwrotnikowy i zwrotnikowy, suchy; średnia temperatura powietrza latem powyżej 35°C, maksymalnie dochodzi do 55°C.
Phoenix Sty Lut Mar Kwi Maj Cze Lip Sie Wrz Paź Lis Gru
Średnia temperatura(°C) 18.3 20.5 23.3 28.3 33.3 38.8 40 38.8 36.1 30 22.7 18.8
Źródło: US National Climatic Data Center[1]
  • Przemysł i bogactwa naturalne:
    • bogate złoża rud miedzi, cynku, ołowiu, uranu, molibdenu, srebra, złota i pumeksu
    • rolnictwo, przed wszystkim uprawa owoców cytrusowych, bawełny i hodowla zwierząt
    • turystyka

Ciekawostki: W Tucscon znajduje się największe na świecie skupisko teleskopów.

Pożar, 21 czerwca 2003

Podział administracyjny

Zobacz więcej w osobnym artykule: Lista hrabstw Arizony.

Arizona dzieli się na 15 hrabstw.

  1. Apache
  2. Cochise
  3. Coconino
  4. Gila
  5. Graham
  6. Greenlee
  7. La Paz
  8. Maricopa
  9. Mohave
  10. Navajo
  11. Pima
  12. Pinal
  13. Santa Cruz
  14. Yavapai
  15. Yuma

Religia

Komunikacja

W Phoenix znajduje się międzykontynentalny Port lotniczy Phoenix-Sky Harbor, który obsługuje rocznie więcej niż 40 milionów pasażerów. Ważny jest także Międzynarodowy Port lotniczy w Tucson, który obsługuje 4 miliony pasażerów.

Krajobraz Arizony

Ostańce

Wielki Kanion Kolorado

Zobacz też

Podział terytorialny Stanów Zjednoczonych
Stany Flaga USA
Dystrykt federalny
Terytoria zależne
Arizona
Flaga stanowa
Źródło: „http://pl.wikipedia.org/wiki/Arizona”

More about Arizona: phoenix arizona, arizona republic, arizona state university, sedona arizona, university of arizona, arizona map, tucson arizona, state of arizona, arizona cardinal,

This article is from Wikipedia. All text is available under the terms of the GNU Free Documentation License.