Article on other languages:
- Chełmno
- Chełmno_(Weichsel)
- Chełmno
- Chełmno_(ville)
- Chełmno
- Chełmno
- Helmno
- Kulmas
- Chełmno_nad_Wisłą
- Chełmno
- Chełmno
- Chełmno
- Chełmno
- Хелмно
- Chełmno
- Хелмно
- Chełmno_(stad)
- Хелмно
 |
del.icio.us |
 |
Digg |
 |
Furl |
 |
|
 |
Rojo |
| Add to OnlyWire |
Współrzędne: 53°21'57" N 18°25'22" E
| Chełmno | |||||
|
|||||
|
|||||
| Dewiza: Miasto zabytków i zakochanych | |||||
| Województwo | kujawsko-pomorskie | ||||
| Powiat | chełmiński | ||||
| Gmina - rodzaj |
Chełmno miejska |
||||
| Prawa miejskie | 1233 (odnowione 1251) | ||||
| Burmistrz | Mariusz Arkadiusz Kędzierski | ||||
| Powierzchnia | 13,56 km² | ||||
| Położenie | 53° 21'57'' N 18° 25'22'' E |
||||
| Wysokość | 75 m n.p.m. | ||||
| Ludność (2007) • liczba ludności • gęstość |
20 381 1503 os./km² |
||||
| Strefa numeracyjna (do 2005) |
56 | ||||
| Kod pocztowy | 86-200 | ||||
| Tablice rejestracyjne | CCH | ||||
Położenie na mapie Polski  Chełmno
|
|||||
| TERC10 (TERYT) |
6040604011 | ||||
| Miasta partnerskie |  Hann. Münden |
||||
|
Urząd miejski3
ul. Dworcowa 1 86-200 Chełmnotel. 56 677-17-32; faks 56 677-17-74 |
|||||
 Galeria zdjęć w Wikimedia Commons |
|||||
| Strona internetowa miasta | |||||
.jpg&filetimestamp=20080527154143){kind=small}
Chełmno (po niemiecku: Culm, Kulm ) – miasto i gmina w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie chełmińskim w dolinie Dolnej Wisły, nad Wisłą i wpadającą do niej Frybą. Miasto leży 40 km na północ od Torunia. W pobliżu most przez Wisłę na drodze międzynarodowej drogi krajowej nr 1 (E75) Cieszyn – Gdańsk. Historyczne centrum Chełmna leży na wysokiej skarpie odległej około 1,5 km od Wisły, pozostałe osiedla - głównie wielkopłytowe - na wschód i południe od niego. Miasto jest stolicą historyczno-geograficznego regionu Ziemia Chełmińska. Łącznie z Toruniem jest najstarszym miastem tego obszaru i jednocześnie w północnej Polsce (prawa miejskie - tzw. chełmińskie, w 1233).
W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa toruńskiego.
Według danych z 2 stycznia 20062, miasto miało 20 822 mieszkańców.
Spis treści |
Struktura powierzchni
Według danych z 20026, Chełmno ma obszar 13,86 km², w tym:
- użytki rolne: 47%
- użytki leśne: 4%
Miasto stanowi 2,63% powierzchni powiatu.
Demografia
Dane z 30 czerwca 20042:
| Opis | Ogółem | Kobiety | Mężczyźni | |||
|---|---|---|---|---|---|---|
| jednostka | osób | % | osób | % | osób | % |
| populacja | 20 583 | 100 | 10 799 | 52,5 | 9784 | 47,5 |
| gęstość zaludnienia (mieszk./km²) |
1485,1 | 779,1 | 705,9 | |||
Według danych z 20056, średni dochód na mieszkańca wynosił 1541,80 zł.
Historia
Zobacz więcej w osobnych artykułach: historia Chełmna, prawo chełmińskie.Nazwy miejsc wyróżniających się z otaczającego krajobrazu posiadają od niepamiętnych czasów swoje nazwy. Nadwiślańskie wzgórze koło dzisiejszego miasta Chełmno miało taką starożytną nazwę Kulm pochodzenia starogermańskiego. Staronordyckie „kúla” oznacza „wzgórze” lub wyróżniające się wzniesienie zauważalne na pozostałej części równiny. Według Antona Englerta, archeologa Muzeum Łodzi Wikingów w Roskilde, nazwa "Kulm" wywodzi się jeszcze z czasów IX-XII wieku, kiedy to często odwiedzali południowe wybrzeże Bałtyku skandynawscy żeglarze i kupcy.
Podróże Wikingów sięgały dowodnie do starego portu pruskiego Truso.[1] oraz prowadziły w górę Wisły. Obecność Wikingów jest dostatecznie szeroko zaznaczona zabytkami z dzisiejszych badań archeologicznych w okolicy starego Chełmna.
Ksiądz Stanisław Kujot zapisał że: [...]...Lud okoliczny przerobił nazwę Culmsee na Chełmżę...[...][2]. Zastanawiająca jest ta zbieżność również polskich nazw, bo przecież podobnie po polsku brzmi przeróbka Culm na "Chełmno". Trzeba zatem pogodzić się z dwoma podobnymi nazwami, wszak to ziemia chełmińska.
Chełmno już od wczesnego średniowiecza było grodem, leżącym na prastarej drodze łączącej grody kultury łużyckiej, drodze, która ma co najmniej 2500 lat w miejscu dzisiejszej wsi Starogród. (Patrz również: Stara droga w Chełmży, Grodzisko słowiańskie w Słupsku). Zaistnienie chęci budowy katedry w tym miejscu potwierdzone odkryciem pozostałości bazyliki romańskiej z XI wieku mówi o specjalnej ważności miejsca w okresie wczesnochrześcijańskim. Grodzisko kultury łużyckiej, potem zasiedlenie tego miejsca przez Słowian istniejące tu cmentarzyska w pobliskim Kałdusie dają potwierdzenie na strategiczny punkt w starożytności. W XI-XII wieku Chełmno pełniło funkcję grodu kasztelańskiego. Miasto to w 1228 Zakon Krzyżacki wybrał na stolicę ziemi chełmińskiej, w latach 1230-1250 było głównym miastem zakonu i siedzibą I Komturii), a 1236-1251 siedzibą diecezji chełmińskiej. 28 grudnia 1233 łącznie z Toruniem otrzymało prawa miejskie (odnowione po pożarze w 1251), które stały się wzorem dla lokacji około 200 miast wschodniopomorskich i mazowieckich. W tym czasie miasto nosiło także przyjętą przez Niemców nazwę Kulm (łac. Culm). W połowie XIII wieku przeniesione na obecne miejsce. Odtąd rozpoczął się największy rozwój miasta, które "wstąpiło" do Hanzy, jednak nie zyskało tak dużego znaczenia jak Toruń. Od 1466 na mocy II pokoju toruńskiego miasto pozostało w granicach Prus Królewskich. Od 1473 i ponownie, reaktywowane po upadku, od 1692, działała tutaj Akademia Chełmińska, szkoła średnia, która współpracowała z Akademią Krakowską. W XVIII wieku Chełmno podupadło, w 1772 znalazło się w zaborze pruskim. Od 1806 w Księstwie Warszawskim, 1815 w Prusach (Wlk. Ks. Poznańskie), 1817 w Prusach Zach.
Zabytki
Chełmno jest wyjątkowo bogate w zabytki, zachowało się tutaj pięć (spośród siedmiu niegdyś istniejących) gotyckich kościołów, prawie nienaruszony średniowieczny układ urbanistyczny oraz prawie cały obwód murów miejskich, renesansowy ratusz, a także wiele kamienic z XVIII-XIX wieku.
Układ urbanistyczny pochodzi prawdopodobnie z czasu drugiej lokacji, po 1251.
- Dawna fara, kościół parafialny kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, zajmujący południowy, narożny przyrynkowy blok zabudowy; zbudowano go prawdopodobnie w dwóch fazach w latach 1280-1320
- Renesansowy ratusz, przebudowany z gotyckiego XIII-wiecznego w latach 1567-72 i 1584-96, z rozbudowaną attyką, jeden z najcenniejszych zabytków renesansu w północnej Polsce
- kościół pofranciszkański św. Jakuba i Mikołaja, trójnawowy z prostokątnym prezbiterium, budowany od końca XIII do 1 ćwierci XIV wieku.
- kościół podominikański św. ap. Piotra i Pawła, gotycki, pierwotnie dwunawowy, przebudowany w XIV wieku na trójnawowy (z bardzo wąską nawą północną), a następnie zbarokizowany w XVIII wieku. W pierwotnej postaci zachowało się prezbiterium.
- zespół klasztorny SS. Miłosierdzia, dawniej cysterek, następnie benedyktynek: kościół śś. Jana Chrzciciela i Ewangelisty, z bogatym wyposażeniem wnętrza z przełomu XVI/XVII w. i XVIII wieku; klasztor zbudowany od trzeciej ćwierci XIII do początku XIV wieku, przebudowany na przełomie XVI i XVII wieku i w stylu neogotyckim w XIX i XX wieku, do najstarszych elementów należy tzw. wieża Mestwina, prawdopodobnie dawna strażnica krzyżacka z pierwszej połowy XIII wieku; na terenie klasztoru również dawna brama Merseburska
- Kościół pw. Świętego Ducha, zbudowany w latach 1280-1290, ceglany o drewnianym sklepieniu kolebkowym, pierwotnie kościół szpitalny
- kaplica św. Marcina
- Brama Grudziądzka z końca XIII wieku, z dobudowaną w XVII wieku kaplicą (tzw. kaplica Na Bramce)
- Prawie kompletny obwód murów miejskich z basztami (jedne z najdłuższych takich murów w Polsce)
- Barokowy budynek Akademii Chełmińskiej, przebudowany w XIX wieku
- Dawna poczta z 4 ćwierci XVII wieku, przebudowana w połowie XIX wieku i w 1911.
- Klasycystyczna rogatka z ok. 1810
- Arsenał z 1811 r., przebudowany w 1885.
- Kamienica Cywińskich, gotycka z 2 połowy XIII wieku, przebudowana 1570 i ponownie w stylu klasycystycznym, z renesansową dekoracją rzeźbiarską
- Dawne koszary korpusu kadetów z 1776
- Kamienica późnobarokowa z 2 połowy XVIII wieku przy ul. Grudziądzkiej
- Spichrze, m.in. spichrz szachulcowy z przełomu XVIII i XIX wieku przy ul. Podmurnej
- Zabytki Chełmna znajdują się na Europejskim Szlaku Gotyku Ceglanego (zobacz link w artykule "Europejski Szlak Gotyku Ceglanego").
Religia
Na terenie miasta działalność duszpasterską prowadzą następujące Kościoły:
- Kościół rzymskokatolicki
- Kościół zielonoświątkowy - Zbór w Chełmnie
Osoby urodzone w Chełmnie
- Brunon Bendig (1938-2006), bokser, medalista olimpijski z Rzymu 1960
- Joachim Grubich (ur. 1935), organista
- gen. Heinz Guderian (1888-1954), twórca niemieckiej doktryny pancernej, autor książki "Achtung Panzer"
- Brygida Kürbis (1921-2001), historyk mediewista
- Hermann Löns (1866-1914), powieściopisarz i dziennikarz
- Małgorzata Maier (ur. 1966), uczestniczka pierwszej edycji Big Brothera
- Ewa Pobłocka (ur. 1957), pianistka
- Franciszek Raszeja (1896-1942), lekarz ortopeda
- Leon Raszeja (1901-1939), prawnik
- Maksymilian Raszeja (ur. 1889), teolog
- Dr Kurt Schumacher (1895-1952), przywódca i jeden z założycieli Socjaldemokratycznej Partii Niemiec (SPD)
- Jan Szupryczyński (ur. 1934), geograf
- Grzegorz Mielcarski -piłkarz grający na pozycji napastnika, reprezentant Polski, komentator meczów piłkarskich.
Sąsiednie gminy
Chełmno, Kijewo Królewskie, Stolno, Świecie
Bibliografia
- Biskup Marian, Dzieje Chełmna i jego regionu. Zarys monograficzny, Toruń 1968 [1]
- Mansfeld Bogusław, Zespół zabytkowy Chełmna, Warszawa 1983 [2]
- Kwiatkowska Eugenia, Chełmno współczesne na tle jego przeszłości, Toruń 1984 [3]
- Kałdowski Jerzy, Ratusz w Chełmnie, Toruń 1984 [4]
- Chrzanowski Tadeusz, Kornecki Marian, Chełmno, Wrocław 1991 [5]
Zobacz też
Przypisy
Linki zewnętrzne
|
|||||||
.svg&filetimestamp=20070728191538){kind=small}
|
||||||||||||||
