Ciemiężyca biała

Article on other languages:

• Weißer_Germer
• Veratrum_album
• Veratrum_album
• Veratrum_album
• Veratrum_album
• Witte_nieswortel
• バイケイソウ
• Valkopärskäjuuri
• fehér_zászpa

	del.icio.us
	Digg
	Furl
	Reddit
	Rojo
	Add to OnlyWire

Ciemiężyca biała
Systematyka wg Reveala
Domena	jądrowce
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	naczyniowe
Nadgromada	nasienne
Gromada	okrytonasienne
Klasa	jednoliścienne
Rząd	melantkowce
Rodzina	melantkowate
Rodzaj	ciemiężyca
Gatunek	ciemiężyca biała
Nazwa systematyczna
Veratrum album album
Galeria zdjęć i grafik w Wikimedia Commons

Ciemiężyca biała, ciemierzyca biała (Veratrum album L.) – gatunek byliny z rodziny melantkowatych. Zasięg gatunku obejmuje Europę, Azję Mniejszą, Azję Centralną, Kaukaz oraz Syberię. W Polsce jest rzadko spotykana, większość stanowisk skupia się w Bieszczadach. Poza Bieszczadami spotykana tylko na Lubelszczyźnie.

Charakterystyka

Łodyga

W pierwszych latach życia wytwarza tylko przyziemną rozetę liści. Łodyga gruba, gęsto owłosiona, dorastająca do 1,5 m wysokości, tworzy się dopiero między 10 a 25 rokiem życia.

Liście

Dolne szerokoeliptyczne, o szerokości do 100 mm, górne węższe, jajowatolancetowate, pod spodem krótko owłosione.

Kwiaty

Białawe do jasnożółtych, z zewnątrz zielonkawe, niezróżnicowane na kielich i koronę, o średnicy 10–15 mm, pachnące, zebrane w wiechowaty kwiatostan długości do 50 cm, o bocznych odgałęzieniach wydłużonych, luźnokwiatowych; w górnej części wiechy kwiaty męskie - pręcikowe, dolne obupłciowe. Kwitnie od czerwca do sierpnia, zapylana jest przez muchówki.

Owoc

Owłosiona torebka. Nasiona płaskie, oskrzydlone.

Biotop

Wilgotne lasy, źródliska, górskie łąki.

Roślina trująca

Zatrucie po spożyciu liści lub kwiatów objawia się początkowo osłabieniem, a następnie porażeniem mięśni klatki piersiowej uniemożliwiającym oddychanie. Liście młodych roślin są bardzo podobne do liści goryczki żółtej.

Ochrona

W Polsce roślina objęta ścisłą ochroną gatunkową.

Zastosowanie

• Surowiec zielarski (z uprawy): kłącze ciemiężycy z korzeniami - Rhizoma Veratri cum radicibus
  • Zawiera silnie toksyczne alkaloidy sterolowe - protoweratrynę, germerynę, germinę, rubijerwinę, izorubijerwinę (do 1,5%) oraz gorzki glikozyd - weratramaryna, kwasy organiczne (weratrynowy i chelidonowy).
  • Dawniej stosowana jako środek drażniący skórę i miejscowo znieczulający, obecnie stosowany tylko do produkcji leków gotowych i w weterynarii, jako środek żołądkowy. Wyciągi alkoholowe lub octowe były używane do zwalczania wszawicy.

Ciekawostki

Według jednej z wersji łacińska nazwa rodzaju pochodzi od słowa verare, co oznacza mówić prawdę, gdyż sproszkowany korzeń ciemiężycy wywołuje kichnięcia, co jest w przekonaniu ludowym potwierdzeniem prawdziwości słów. Do właściwości tej nawiązuje też nazwa słowacka: kychavica.

Niektórzy badacze historii starożytnej twierdzą, że są przesłanki pozwalające przypuszczać, iż przyczyną śmierci Aleksandra Macedońskiego mogło być niezamierzone przedawkowanie ciemiężycy podawanej mu jako lekarstwo.