Cis pospolity

Article on other languages:

• Eibe
• Texu
• Обикновен_тис
• Teix
• Tis_červený
• Almindelig_Taks
• Europäische_Eibe
• Harilik_jugapuu
• Taxus_baccata
• Taxus_baccata
• Eŭropa_taksuso
• سرخدار
• If_commun
• Teixo
• Tisa_(biljka)
• Ýviður
• Taxus_baccata
• Parastā_īve
• Europinis_kukmedis
• Közönséges_tiszafa
• Venijnboom
• ヨーロッパイチイ
• Barlind
• Taxus_baccata
• Teixo
• Тис_ягодный
• Tis_obyčajný
• Европска_тиса
• Euroopanmarjakuusi
• Idegran
• தாளிசபத்திரி
• Yaygın_porsuk
• Тис_ягідний
• Taxus_baccata

	del.icio.us
	Digg
	Furl
	Reddit
	Rojo
	Add to OnlyWire

Cis pospolity
Systematyka
Domena	jądrowce
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	naczyniowe
Nadgromada	nasienne
Gromada	nagonasienne
Klasa	iglaste
Rząd	cisowce
Rodzina	cisowate
Rodzaj	cis
Gatunek	cis pospolity
Nazwa systematyczna
Taxus baccata L
Sp. Pl. 2: 1040. 1753
Status ochronny
Kategoria zagrożenia (CzKGZ) EX EW CR EN VU NT LC Kategoria: niższego ryzyka
Kategoria zagrożenia w Polsce (CzK) EX EW CR EN VU LR Kategoria: narażony
Systematyka w Wikispecies
Galeria zdjęć i grafik w Wikimedia Commons

Cis pospolity (Taxus baccata L.) – gatunek wiecznie zielonego iglastego drzewa lub dużego krzewu z rodziny cisowatych. Pierwotnie cis pospolity rósł w Europie, w górach Atlas w Maroku i w zachodniej Azji (Kaukaz). Największe osobniki znane są z Kaukazu i Anglii (Fortingall), gdzie osiągają do 32 m wysokości i 9 m obwodu pnia.

Morfologia

Nibyjagody cisu z czerwoną osnówką

Cis pospolity - kora

Najstarsze drzewo w Polsce - cis z Henrykowa Lubańskiego.

Pokrój

Niewysokie drzewo lub krzew o ciemnozielonej koronie i żywobrązowej korze pnia.

Liście

Zimozielone, spłaszczone, o długości 2-3 cm, lekko wygięte, niekłujące, miękkie, osadzone na krótkim, cienkim ogonku. Górna strona - ciemnozielona, błyszcząca, spodnia - znacznie jaśniejsza, matowa. Brak białych paskow oraz przewodów żywicznych. Bez zapachu. Igly na pędzie rozłożone dwustronnie grzebieniasto lub skrętolegle. Pozostają na pędzie przez 6-8 lat.

Kwiaty

Kwiaty żeńskie są bardzo małe, zielone, podobne do pąków liściowych, pojawiają się na dolnej stronie pędów. Kwiaty męskie kuliste, żółtozielone, liczne, łuskowate.

Nasiona

Brązowe kuliste, ostro zakończone, otoczone charakterystyczną czerwoną, kubkowatą osnówką.

Biologia

Roślina dwupienna. Kwitnie w okresie od marca do maja. Nasiona dojrzewają od sierpnia do listopada. Liczba chromosomów 2n=24.
Roślina trująca. We wszystkich częściach rośliny, oprócz osnówki, znajdują się duże ilości trujących związków, przede wszystkim taksyny. Zatrucia zazwyczaj przypadkowe. Objawy zatrucia dotyczą przede wszystkim układu krwionośnego i serca (spadek ciśnienia krwi, zaburzenia rytmu serca, migotanie komór). Zatrucia mogą okazać się śmiertelne, więc poszkodowany powinien znaleźć się jak najszybciej w szpitalu.

Znaczenie dla zwierząt

Dostarcza pokarmu 24 gatunkom ptaków (m.in. kowalik, rudzik, pliszka) i 8 gatunkom ssaków (m.in. sarna, wiewiórka, zając)^[1]

Zagrożenie i ochrona

Gatunek objęty jest ścisłą ochroną gatunkową. Jest gatunkiem najwcześniej objętym ochroną w Polsce, bowiem chroniony jest od 1423 r. Ochrona została wówczas ustanowiona na mocy statutu warckiego, wydanego przez króla Władysława Jagiełłę^[2], który chciał ograniczyć eksport drewna cisowego, z którego wyrabiano bardzo dobrej jakości łuki. Ograniczenie wprowadzono z obawy o całkowite wyginięcia cisu pospolitego.

Kategorie zagrożenia gatunku:

• Kategoria zagrożenia na świecie wg CzKGZ IUCN: LC (niższego ryzyka (ang. least concern)
• Kategoria zagrożenia w Polsce wg CzKR: VU (narażony)

Zastosowanie

Surowiec drzewny

Dawniej był ceniony jako źródło trwałego i twardego drewna. Wykorzystywany w meblarstwie, a także do wyrobu broni. Ze względu na dużą giętkość w średniowieczu z drewna cisu wykonywane były łuki.

Roślina ozdobna

Cis jest często sadzony w ogrodach i parkach. Spotyka się przy tym wiele odmian uprawnych o zróżnicowanym pokroju, wzroście i ubarwieniu (od ciemnej zieleni igieł po złoty).

Roślina lecznicza

Odwar z igieł był kiedyś stosowany przy niedociśnieniu krwi. Z cisów izolowane są substancje, z których produkuje się preparaty przeciwnowotworowe (taksoidy) używane najczęściej w leczeniu raka jajników (Paclitaxel) oraz w leczeniu raka piersi, płuc, prostaty, żołądka i nowotworów głowy i szyi (Docetaksel).

Ciekawostki

• Cis rosnący w Henrykowie Lubańskim na Dolnym Śląsku jest najstarszym drzewem w Polsce. Jego wiek ocenia się na 1260 lat.
• Jednym z największych i najbardziej znanym naturalnym skupiskiem cisów w Polsce jest rezerwat Cisy Staropolskie im. L. Wyczółkowskiego w Wierzchlasie w Borach Tucholskich.
• Dwa ponad 500-letnie okazy rosną w parku podworskim w miejscowości Jedlno Pierwsze, a jeden z nich zamieszkuje od dawna sowa.

Przypisy

Zobacz też

• zatrucie