Dekstrometorfan

Article on other languages:

• Dextromethorphan
• Dekstrometorfaan
• Dextromethorphan
• Dextrometorfano
• Dextrométhorphane
• Dextrometorfán
• Dextromethorfan
• デキストロメトルファン
• Декстрометорфан
• Dekstrometorfaani
• Dextrometorfan
• 右美沙芬

	del.icio.us
	Digg
	Furl
	Reddit
	Rojo
	Add to OnlyWire

Dekstrometorfan
Ogólne informacje
Wzór sumaryczny	C18H25NO
Masa molowa	271,4 g/mol
Identyfikacja
Numer CAS	125-71-3
Właściwości Zasadowość (pKb) lekko zasadowy
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą warunków standardowych (25°C, 1000 hPa)
Klasyfikacja
Stosowanie w ciąży	kategoria A
Farmakokinetyka
Działanie	przeciwkaszlowe
Biodostępność	relatywnie niska
Okres półtrwania	6 - 8 h
Metabolizm	wątrobowy (P450)
Wydalanie	nerki
Genetyka i fizjologia
Antagoniści	nalokson
Choroby	kaszel suchy
Uwagi terapeutyczne
Drogi podawania	Doustnie
Dawka śmiertelna	powyżej 20-25 mg/kg masy ciała

Dekstrometorfan (DXM - DeXtroMethorphanum, ATC: R 05 DA 09) - syntetyczna pochodna morfiny używana w medycynie pod postacią bromowodorku jako lek przeciwkaszlowy pod nazwami handlowymi Acodin, Tussidex, Tussal, nie działająca na receptory opioidowe. W większych dawkach, znacznie przekraczających dawki terapeutyczne, wykazuje działanie narkotyczne charakterystyczne dla dysocjantów oraz lekko euforyzujące.

Historia

W roku 1959 FDA zatwierdziło działanie przeciwkaszlowe dekstrometorfanu jako substytutu używanej w celach narkotycznych i powodującej uzależnienie fizyczne kodeiny. Dwa lata później środek pojawił się w sprzedaży w Stanach Zjednoczonych pod nazwą Romilar. W roku 1973 lek został wycofany ze względu na użycie pozamedyczne, jednak niedługo potem znów przywrócono go do sprzedaży ze względu na brak specyfiku zastępującego.

Chemia i neurofarmakologia

Dekstrometorfan jest prawoskrętnym izomerem lewometorfanu - agonisty receptorów opioidowych, sam nie wykazuje działania przeciwbólowego. Jest metabolizowany w wątrobie przez dwa enzymy: głównie CYP2D6 poprzez O-demetylację do dekstrorfanu (DXO) i w mniejszym stopniu CYP3A poprzez N-demetylację do d-3-metoksymorfinanu (3MM, 3-MeOM), następnie obie substancje są metabolizowane do d-3-hydroksymorfinanu. Ze wszystkich metabolitów jedynie DXO wykazuje działanie psychoaktywne, zaś 3MM blokuje pracę enzymu CYP2D6. Część populacji w ogóle nie posiada enzymu CYP2D6 lub wykazuje jego słabsze działanie, co skutkuje mniejszym metabolizmem dekstrometorfanu do dekstrorfanu.

Dekstrometorfan pokonuje barierę krew-mózg, wykazuje następujące działania na ośrodkowy układ nerwowy:

• blokuje wychwyt zwrotny dopaminy (poprzez agonizm fragmentu PCP₂ receptora NMDA),
• jest agonistą receptorów sigma₁ oraz sigma₂,
• blokuje otwarty kanał NMDA,
• blokuje wychwyt zwrotny serotoniny,
• jest antagonistą receptora nikotynowego α3β4.

Użycie medyczne

Dekstrometorfan działa ośrodkowo, tłumiąc suchy kaszel w zapaleniu gardła, oskrzeli czy krtani. Szybko się wchłania z przewodu pokarmowego i zaczyna działać po 10-30 minutach od podania, a jego działanie utrzymuje się do 6 godzin.

Maksymalna dawka dobowa wynosi 120 mg. Jako działania niepożądane mogą wystąpić: senność, zawroty głowy, nudności, biegunka, wzrost ciśnienia tętniczego. Występuje w tabletkach 15 mg i 30 mg oraz syropach o stężeniu 15 mg/10 ml oraz 7,5 mg/10 ml, często jest składnikiem złożonych preparatów przeciw przeziębieniu i grypie w połączeniu z dekspantenolem, paracetamolem i pseudoefedryną.

Wchodzi w interakcje z innymi substancjami metabolizowanymi przez enzym CYP2D6. Z antydepresantami, głównie inhibitorami MAO oraz SSRI, może powodować zespół serotoninowy. W połączeniu z narkotycznymi lekami przeciwbólowymi, alkoholem etylowym oraz innymi środkami o działaniu depresyjnym na OUN może nasilać depresję ośrodka oddechowego.

Zmniejsza tolerancję (oraz fizyczne uzależnienie) wielu substancji psychoaktywnych. Badania wykazały, że zastosowanie dekstrometorfanu z diazepamem w przypadku heroinizmu okazało się skuteczniejsze od połączenia chlorpromazyny i diazepamu. Dekstrometorfan zmniejsza także tolerancję na kokainę, nikotynę i alkohol etylowy. Niektórzy naukowcy sugerują, że specyfik ten (jak i inni antagoniści receptora NMDA) może być stosowany w przypadku większości uzależnień, jeśli nie we wszystkich.

Użycie pozamedyczne

Dekstrometorfan bywa używany w celach rekreacyjnych jako silny dysocjant, przy czym należy podkreślić, że jest to zjawisko marginalne, a niemal każdy lek ma potencjał nadużywania (przekraczanie dawki terapeutycznej jest zawsze niezalecane. Dosis facit venenum - dawka czyni truciznę, jak to określił Paracelsus). Dawkowanie od 150 mg do 1800 mg. W niższych dawkach narkotycznych powoduje pobudzenie i halucynacje przy zamkniętych oczach, przy wyższych może powodować wrażenia całkowitego oderwania od ciała (OOBE) i utraty własnej tożsamości (depersonalizacja). Powoduje także niezborność (ataksję), zaburzenia równowagi, kłopoty z mówieniem i opóźnienie reakcji. W przypadku przedawkowania może dojść do depresji układu oddechowego i śmierci. Działanie wywołane dekstrometorfanem można porównać do ketaminy oraz PCP.

W zależności od przyjętej dawki działanie i odczucia powodowane przez dekstrometorfan dzieli się na 4 poziomy zwane plateau, co jest podyktowane różnym stopniem oddziaływania na poszczególne receptory w miarę zwiększania ilości substancji:

• 1. plateau: 1,5 - 2,5 mg/kg (najsilniejsze działanie na fragment PCP₂ receptora NMDA, mała aktywność sigma₁ i znikoma blokada NMDA),
• 2. plateau: 2,5 - 7,5 mg/kg (rosnąca aktywność sigma₁, silniejsza blokada NMDA, PCP₂ bez zmian na stałym poziomie),
• 3. plateau: 7,5 - 15,0 mg/kg (przeważa blokada ogólna receptora NMDA),
• 4. plateau: powyżej 15,0 mg/kg (brak zmian w oddziaływaniu na poszczególne receptory; zerwanie większości połączeń między neuronami).

Dekstrometorfan staje się toksyczny w dawkach powyżej 20 mg/kg. (Źródło: DXM FAQ by William E. White)

Działanie rozpoczyna się po 45 - 100 minut od przyjęcia, moment szczytowy przypada na 2 - 3 godziny po podaniu, a odczucia utrzymują się około 6 godzin. Następnego dnia można odczuwać stymulację, rozkojarzenie, większą radość z życia oraz wyjaskrawienie obrazu, ale także nudności lub zaburzenia typu ogólnego.

W przypadku dwóch niższych plateau występujące efekty to uczucie upojenia, zaburzenia wizji, euforia, niekiedy pobudzenie psychoruchowe, osłabienie zmysłów słuchu, dotyku i smaku, halucynacje przy zamkniętych oczach (często przy udziale muzyki); negatywne efekty, nie występujące u wszystkich przyjmujących, to swędzenie oraz nudności.

Wyższe plateau znacznie różnią się od dwóch niższych. Narząd wzroku nie jest w stanie przetworzyć obrazu, halucynacje przybierają postać bardziej abstrakcyjną, pojawia się wrażenie wglądu w głąb siebie zamiast euforii, pobudzenie ruchowe jest zastąpione kłopotami z poruszaniem się (chód przypomina "robota na wyczerpanych bateriach") lub bezruchem, w wysokich dawkach możliwe jest pojawienie się doznań opuszczenia własnego ciała (OOBE), depersonalizacji lub nawet śmierci, co związane jest ze znieczuleniem ciała. 3. i 4. plateau wprowadzają możliwość wystąpienia bad tripów, czyli dosłownie "złych podróży" (gdzie doznania pozytywne są zastępowane negatywnymi). DXM bywa niekiedy łączony z innymi substancjami psychoaktywnymi (najczęściej z marihuaną, kodeiną, benzydaminą i dimenhydrynatem) w celu spotęgowania efektów.

Dekstrometorfan jako bloker wychwytu zwrotnego serotoniny, oraz dopaminy może powodować u niektórych osób silne, lecz krótkotrwałe działanie antydepresyjne. Po zażyciu pozamedycznych dawek na następny dzień do tygodnia można obserwować podwyższony nastrój oraz pobudzenie, objawy przypominające stan hipomanii. Występowanie tego typu efektów, nie jest doświadczane przez wszystkich użytkowników. Wynika to prawdopodobnie z różnej siły blokady wychwytu zwrotnego obserwowanej również w przypadku leków z grupy SSRI.

Dekstrometorfan może powodować uzależnienie psychiczne. Nie zostało stwierdzone szkodliwe działanie dxm na organy wewnętrzne w podawaniu doustnym. Podawanie dożylne bardzo dużych dawek dxm powodowało u szczurów charakterystyczną dla blokerów NMDA lizę Olney'a, polegającą na fizycznym uszkodzeniu mózgu. Podanie doustne nie wywoływało tego efektu. DXM ma jednak silny wpływ na psychikę i może powodować izolacje społeczną, problemy z pamiecią i koncentracją. Bardzo częste używanie może prowadzić do poważnych zaburzeń psychicznych. Mimo wielu badań specyfika i złożoność działania DXM na OUN pozostawia wciąż wiele wątpliwości i nierozwiązanych kwestii. Zostało stwierdzonych tylko kilka przypadków śmiertelnych w połączeniu z innymi substancjami (często zawartymi jako substancje aktywne obok dxm). Dawka śmiertelna jest wysoka (od 1500 mg) co czyni go bardzo trudnym do przedawkowania. Przedawkowanie objawia się depresją układu oddechowego. Wiadomo, że dekstrometorfan wchodzi w interakcję z SSRI, inhibitorami MAO, alkoholem, które mogą potęgować lub zmieniać jego działanie. Substancje rozkładane przez enzym CYP2D6 mogą również powodować niebezpieczne interakcje prowadzące nawet do zgonu. Stymulanty mogą dodatkowo znacznie zwiększać ciśnienie tętnicze. Istnieją udokumentowane przypadki śmierci poprzez połączenie dekstrometorfanu z efedryną

Ten artykuł wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji. Aby uczynić go weryfikowalnym, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach.

Przeczytaj zastrzeżenia dotyczące pojęć medycznych w Wikipedii!