Holocen

Article on other languages:

del.icio.us del.icio.us
Digg Digg
Furl Furl
Reddit Reddit
Rojo Rojo
Add to OnlyWire
Ten artykuł wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji.
Aby uczynić go weryfikowalnym, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach.

Epoka
poprzedzająca 

Epoka 
omawiana
(lat temu)

Epoka 
następna

plejstocen

holocen
(11500)

trwa

tabela stratygraficzna

Nazwą holocen (dawniej używano też nazwy aluwium) obejmuje się najmłodszą epokę geologiczną - ostatnie 11,7 tysięcy lat (11650 lat BP - ang. before present, czyli licząc wstecz od 1950 r.; data radiowęglowa - 10,2 tys. lat BP ). Epoka ta rozpoczyna się z końcem ostatniego zlodowacenia plejstoceńskiego, a dokładnie z końcem zimnej fazy młodszego dryasu (późny glacjał).

Spis treści

Klimat

Klimat holocenu cechuje się względną łagodnością i stabilnością (klimat interglacjalny) - zmiany średniej temperatury rocznej w tym czasie sięgają ok 1-2°C w średnich szerokościach geograficznych.

Początek holocenu w zapisach rdzeni lodowych jawi się jako gwałtowna zmiana klimatu polegająca na szybkim ociepleniu i przejściu z glacjalnej na interglacjalną modę klimatu. Wtedy zakończył się młodszy dryas 11,5 tys. lat BP (późny glacjał) - ostatnie tchnienie ostatniej epoki lodowej. Lądolód skandynawski zaczął wtedy wycofywać się z południowej Finlandii, z linii potężnego wału moreny czołowej - Salpausselkä.

Mimo zmiany klimatu, duże czapy lodowe i lądolody przetrwały jeszcze kilka tys. lat (do ok 8-7 tys. lat BP), co miało decydujące znaczenie dla cyrkulacji atmosfery i klimatu Ziemi w tym czasie. Dlatego wczesny holocen (11,5 do 8-7 tys. lat BP) cechuje się nawrotami zimna (np. preboreal oscilation, 8,2 ka event) wynikającymi z interakcji między oceanami a zanikającymi lądolodami.

Środkowy holocen często określany jest jako optimum klimatyczne holocenu, jednak przypisywany temu okresowi ciepły klimat (najcieplejszy w holocenie) miał miejsce w wyższych szerokościach geograficznych, co było natomiast rekompensowane np. w obszarze śródziemnomorskim ochłodzeniem klimatu.

Klimat późnego holocenu (ostatnie 4-5 tys. lat) stopniowo ochładza się w wyniku zmian parametrów orbity Ziemi [1][2] - cykle Milankovicia). W tym czasie wielokrotnie powtarzające się oscylacje lodowców górskich zwiększają stopniowo swój zasięg by osiągnąć swoje postglacjalne maksimum podczas małej epoki lodowej (1300 do 1950 r.). Dlatego późny holocen określany jest także jako Neoglacjał.

Podział Holocenu

Na podstawie badań paleobotanicznych, głównie analiz pyłkowych (polegających na procentowym określeniu udziału pyłków roślin w osadach głównie jeziornych i torfowych - gdyż tam zachowują się najlepiej) podzielono holocen na okresy klimatyczne (Klasyfikacja Blytta-Sernandera od najstarszego):

  • 10000-9500 14C BP- okres preborealny ( przejście z Plejstocenu do Holocenu )
  • 9500-6900 14C BP - okres borealny (zimno sucho, coraz cieplej)
  • 6900-3700 14C BP - okres atlantycki (ciepło, wilgotno)
  • 3700-600 14C BP - okres subborealny (oziębienie, potem cieplej)
  • od 600 14C BP do czasów obecnych - okres subatlantycki

Według chronologii skandynawskiej zaproponowanej przez: Mangerud i in. 1974 podział holocenu wygląda następująco:

  • 10000-9000 14C BP- preboreał
  • 9000-8000 14C BP - boreał
  • 8000-5000 14C BP - atlantyk
  • 5000-2500 14C BP - subboreał
  • 2500 14C BP do dzisiaj - subatlantyk

To pierwsza propozycja podziału holocenu oparta na datach radiowęglowych. Okrągłe daty w tysiącach lat od razu budzą zastrzeżenia, dlatego należy pamiętać, że poszczególne przedziały czasowe tych faz zostały później mocno skrytykowane i zmodyfikowane.

Geologia

Zanik lądolodu spowodował odciążenie litosfery oraz powstanie i rozwój Bałtyku. W holocenie powstały osady rzeczne: żwiry, piaski, muły, mady, jeziorne: kreda jeziorna, gytie, torfowiskowe - torfy i namuły torfiaste, eoliczne - wydmy, a także: gliny zboczowe oraz gleby.

Flora

W holocenie strefy klimatyczne przesuwają się na północ, dochodzi też do znacznych zmian roślinności i gleby.

Fauna

Zachodzi wymieranie gatunków przystosowanych do życia w dotychczasowych warunkach (mamuty, nosorożce włochate). Dochodzi do udomowienia wielu gatunków zwierząt. Rozwój cywilizacyjny powoduje zmiany w środowisku.

Holocen w Polsce

W holocenie ostatecznie ukształtowało się Morze Bałtyckie, którego początki sięgają końca plejstocenu. Współczesna flora Polski ukształtowała się właśnie w okresie holocenu, czyli po ustąpieniu lodowców z terenu Polski. Niektóre rośliny flory wysokogórskiej Polski są reliktami plejstoceńskimi.

Kalendarium

Przypisy

  1. ↑ Joerin U.E., Stocker T.F., Schlüchter Ch.: Multicentury glacier fluctuations in the Swiss Alps during the Holocene. (angielski). 2006.
  2. ↑ Mayewski P.A., Rohling E., Stager C., Karlén W., Maasch K., Meeker L.D., Meyerson E., Gasse F., van Kreveld S., Holmgren K., Lee-Thorp J., Rosqvist G., Rack F., Staubwasser M., Schneider R.: Holocene climate variability. (angielski). 2004.
Stub sekcji Ta sekcja jest zalążkiem. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

Zobacz też

Źródło: „http://pl.wikipedia.org/wiki/Holocen”

This article is from Wikipedia. All text is available under the terms of the GNU Free Documentation License.