Litr

Article on other languages:

del.icio.us del.icio.us
Digg Digg
Furl Furl
Reddit Reddit
Rojo Rojo
Add to OnlyWire

Litr (skrót l) – pozaukładowa jednostka objętości. W przeliczeniu na jednostki SI 1l = 1/1000 m3 = 1 dm3. W USA, Kanadzie, Australii do oznaczania tej jednostki stosuje się oficjalnie wielką literę "L", w pozostałych krajach świata, w tym w Polsce, normą jest stosowanie małej litery "l".

Spis treści

Stosowane przedrostki i ich powiązanie z układem SI

Tradycyjnie (zwłaszcza w zastosowaniach chemicznych i medycznych) z jednostką tą są stosowane przedrostki wielokrotności, których skróty nie są we wszystkich przypadkach zgodne z przedrostkami SI (?):

Wielokrotność Nazwa Symbole Podwielokrotność Nazwa Symbole
100 litr l L      
101 dekalitr dal daL 10–1 decylitr dl dL
102 hektolitr hl hL 10–2 centylitr cl cL
103 kilolitr kl kL 10–3 mililitr ml mL
106 megalitr Ml ML 10–6 mikrolitr µl µL
109 gigalitr Gl GL 10–9 nanolitr nl nL
1012 teralitr Tl TL 10–12 pikolitr pl pL
1015 petalitr Pl PL 10–15 femtolitr fl fL
1018 eksalitr El EL 10–18 attolitr al aL

Historia

Nazwa jednostki pochodzi od starofrancuskiej miary objętości o nazwie litron, która w Polsce została zaadaptowana pod nazwą kwarty.

W 1793 r. litr został zdefiniowany we Francji jako 1 decymetr sześcienny, w ramach tworzenia nowego "Republikańskiego Układu Miar", po zwycięstwie Wielkiej Rewolucji Francuskiej.

W 1879 r., Międzynarodowy Komitet Miar (Comité International des Poids et Mesures, CIPM) włączył tę jednostkę do swojego układu miar i oznaczył ją symbolem "l" (mała litera l).

W 1901 r. 3. Generalna Konferencja Miar (Conférence Générale des Poids et Mesures, CGPM) zmieniła definicję litra na:

Jest to objętość jaką zajmuje 1 kg wody destylowanej w temperaturze 3,98°C przy ciśnieniu 1 atm = 760 mm Hg (1013,25 hPa)

W 1964 r., na 12. Konferencji ponownie przywrócono definicję litra jako 1 dm³, po to aby uzgodnić tę jednostkę z układem SI. Okazało się bowiem, że ze ścisłej definicji metra w układzie SI i dokładnych pomiarów gęstości wody, wynika że 1 kg tej cieczy zajmuje w 3,98°C 1,000028 dm³, a nie 1 dm³.

Uwagi praktyczne

Litr jest najpowszechniej stosowaną jednostką na świecie przy podawaniu objętości naczyń i kubatury budynków i pojazdów. Metr sześcienny (i jednostki pochodne) jest natomiast częściej stosowany przy podawaniu objętości substancji. Ze względu na wzajemną łatwą przeliczalność obie jednostki można z powodzeniem stosować zamiennie. W codziennym użyciu litr jest jednak bardziej intuicyjną jednostką od m3, dzięki temu iż łatwo jest zapamiętać, że 1 litr wody ma masę niemal (choć nie dokładnie) równą 1 kg. Ponadto m3 jest w codziennym użyciu jednostką zbyt wielką. Np. 1 m3 to 1000 typowych, jednolitrowych butelek wody mineralnej.

Wbrew rozpowszechnionym opiniom 1l wody kranowej "w warunkach domowych" (czyli w temperaturze ok. 20 °C) nie ma nigdy masy 1 kg. Woda kranowa, zawierająca pewne, zmienne ilości jonów nieorganicznych oraz inne śladowe zanieczyszczenia, ma nieco mniejszą gęstość od wody destylowanej. Różnice w gęstości między wodą destylowaną i kranową mogą dochodzić do ok 2%. Ponadto gęstość wody destylowanej zmienia się z temperaturą w granicach 10%. Np: woda destylowana w temperaturze 4°C ma gęstość 0,999719 kg/l, zaś w temperaturze 40°C już tylko 0,9922175 kg/l. Sumując oba efekty, 1 l wody kranowej w temperaturze pokojowej może mieć masę w zakresie od ok. 0,989 do ok. 0,993 kg.

Linki zewnętrzne

Źródło: „http://pl.wikipedia.org/wiki/Litr”

This article is from Wikipedia. All text is available under the terms of the GNU Free Documentation License.