Mak lekarski

Article on other languages:

• Сънотворен_мак
• Mák_setý
• Opium-Valmue
• Schlafmohn
• Opium_poppy
• Papaver_somniferum
• Lo-belar
• Pavot_somnifère
• Durmideira
• 양귀비_(식물)
• Zahrodny_mak
• Ópíumvalmúi
• Papaver_somniferum
• פרג_האופיום
• Daržinė_aguona
• Mák
• കറുപ്പ്_(സസ്യം)
• Slaapbol
• ケシ
• Opiumsvalmue
• Papoila-dormideira
• Mac_de_grădină
• Puñuchiq_amapula
• Мак_опийный
• Mak_siaty
• Vrtni_mak
• Oopiumiunikko
• Opiumvallmo
• கசகசா
• నల్లమందు
• Anh_túc
• پوست

	del.icio.us
	Digg
	Furl
	Reddit
	Rojo
	Add to OnlyWire

Mak lekarski
Systematyka wg Reveala
Domena	jądrowce
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	naczyniowe
Nadgromada	nasienne
Gromada	okrytonasienne
Klasa	Ranunculopsida
Rząd	makowce
Rodzina	makowate
Rodzaj	mak
Nazwa systematyczna
Papaver somniferum L.
Sp.Pl.:2, 1753
Galeria zdjęć i grafik w Wikimedia Commons

Mak lekarski (m. ogrodowy, m. uprawny, opich, patroch, patrzak) (Papaver somniferum L.) – gatunek jednorocznej rośliny uprawnej z rodziny makowatych.

Historia

Mak lekarski prawdopodobnie wywodzi sie z Azji Mniejszej lub z zachodniej części basenu Morza Śródziemnego (być może z gatunku P. setigerum), w stanie dzikim nie występuje, znany już w starożytności.

Udokumentowane relacje stosowania opium w uśmierzaniu bólu pochodzą z Azji Mniejszej ok. 1500 roku p.n.e. Uprawę maku w celu uzyskiwania opium prowadzi się od ok. 2 tys. lat. W XIX i XX wieku dokonano wyizolowania z opium licznych alkaloidów, opisania ich własności, a także opracowania półsyntetycznych lub syntetycznych pochodnych związków chemicznych, często o znacznie większej skuteczności. Morfina i kodeina to najważniejsze i stosowane na najszerszą skalę alkaloidy uzyskiwane z maku lekarskiego. Mają działanie przeciwbólowe, przeciwkaszlowe i przeciwbiegunkowe.

Charakterystyka

Mak lekarski

Łodyga

Wysokość od 120 do 150 cm; sztywna, prosta lub rozgałęziona. Pokryta wyraźnym białym nalotem, po przecięciu wypływa duża ilość mlecznego soku.

Liście

Podługowatojajowate, wyłącznie łodygowe, nierówno karbowane.

Kwiaty

Duże, o średnicy do 10 cm, z opadającym, 2-działkowym kielichem, posiadające cztery płatki korony, okrągłe lub odwrotnie jajowate, białe, jasnofioletowe, różowe lub czerwone z ciemnymi plamkami u nasady. Pręciki liczne, słupek o siedzącym, tarczowatym znamieniu. Kwitnie od czerwca do lipca.

Owoce

Prawie kuliste torebki, zwana makówkami, z otworami pod szczytem (nowe odm. nie otwierają się). Zawierają nerkowate nasiona o średnicy 0,9 do 1,5 milimetra o barwie zależnej od odmiany (od brudnobiałych przez czerwonofioletowe po niemal czarne).

Zastosowanie

• Roślina uprawna: uprawiana na większą skalę w Afganistanie, Chinach, Indiach i w Iranie, w Turcji i wielu krajach Bliskiego Wschodu głównie dla uzyskania opium, zaś w wielu krajach Europy, również w Polsce, mak lekarski uprawiany jest dla celów przemysłowych, leczniczych a także spożywczych.
  • Sposób uprawy: wysiew od marca do kwietnia, w rozstawie 20-30 cm. Ilość nasion na 1000 roślin: 1 g.

Mak lekarski

• Roślina lecznicza:
  • Surowiec zielarski: tzw. makowiny (Capita Papaveris, Fructus Papaveris immaturus, puste, pozbawione nasion makówki z 10 cm częścią łodygi) używane są do produkcji alkaloidów, głównie takich jak: morfina, kodeina lub papaweryna. Surowcem zielarskim są także nasiona (Semen Papaveris albis).
• Opium – wysuszony sok mleczny zebrany z nacięcia niedojrzałych makówek; w medycynie i do produkcji narkotyków.
• Sztuka kulinarna: nasiona wykorzystywane są w celach spożywczych oraz do produkcji oleju (Oleum Papaveris, nasiona zawierają 40-55% oleju). Olej może być także używany jako schnący olej techniczny.
• Makuchy, czyli pozostałości po tłoczeniu oleju, stanowią doskonałą paszę treściwą.
• Roślina ozdobna – na rabaty.

Choroby i szkodniki

• czarna zgorzel maku – jest wywoływana przez grzyb Helminthosporium papaveris.
• mączniak rzekomy maku – wywoływany przez grzyb Peronospora arborescens.
• mszyca trzmielinowo-burakowa (Aphis fabae)
• tuszel makowiec (Stenocarus fuliginosus)

Sytuacja prawna

Zażywanie opium jest w wielu krajach zabronione i możliwość zakupu następuje tylko w przypadku wskazań lekarza. W Polsce zasady uprawy i zakupu Papaver somniferum normuje ustawa z dnia 24 kwietnia 1997 r. o przeciwdziałaniu narkomanii. (Dz.U. z 1997 r. Nr 75, poz. 468) ^[1].

Linki zewnętrzne

• Opium FAQ v1.0 (pl).

Przypisy