Article on other languages:
- جنكو
- Гінкго_двухлопасцевы
- Гинко
- Ginkgo
- Jinan_dvoulaločný
- Coeden_ginco
- Tempeltræ
- Ginkgo
- Hõlmikpuu
- Γκίγκο
- Ginkgo_biloba
- Ginkgo_biloba
- Ginko
- ژینکو
- Ginkgo_biloba
- Xinkgo
- 은행나무
- Rozdwojeny_ginkgo
- Ginkgo
- Ginkgo_biloba
- גינקגו_דו-אונתי
- გინკგო
- Ginkgo
- Ginki
- Ginkgo
- Dviskiautis_ginkmedis
- Ginkgo_biloba
- Ginkgo_biloba
- Ginkgo_biloba
- イチョウ
- Tempeltre
- Ginkgo
- Ginkgo
- Гинкго
- Ginkgo
- Ginko_dvojlaločné
- Dvokrpi_ginko
- Гинко
- Neidonhiuspuut
- Ginkgo
- แปะก๊วย
- Bạch_quả
- Mabet_ağacı
- Гінкго_дволопатеве
- 银杏
 |
del.icio.us |
 |
Digg |
 |
Furl |
 |
|
 |
Rojo |
| Add to OnlyWire |
| Miłorząb dwuklapowy | |
 |
|
| Systematyka | |
| Domena | jądrowce |
| Królestwo | rośliny |
| Podkrólestwo | naczyniowe |
| Nadgromada | nasienne |
| Gromada | nagonasienne |
| Klasa | miłorzębowe |
| Rząd | miłorzębowce |
| Rodzina | miłorzębowate |
| Rodzaj | miłorząb |
| Gatunek | miłorząb dwuklapowy |
| Nazwa systematyczna | |
| Ginkgo biloba | |
| L. | |
 Galeria zdjęć i grafik w Wikimedia Commons |
|
Miłorząb dwuklapowy, m. dwudzielny, m. chiński (Ginkgo biloba L.) - gatunek drzewa należącego do rodziny miłorzębowatych. Jest to jedyny żyjący gatunek reprezentujący wymarłą klasę miłorzębowych - relikt i endemit. Pochodzi z Chin. Miłorząb dwuklapowy podobny jest do kopalnego gatunku - †Ginkgo adiantoides.
Spis treści |
Charakterystyka
Drzewo dwupienne, rozdzielnopłciowe. Miłorząb jest jedynym z nielicznych przedstawicieli roślin nagozalążkowych (pozostałe to sagowce i gniotowe), które mają spłaszczone, opadające na zimę liście (nie przekształcone w szpilki). Miłorząb jest bardzo odporny na mróz. Jest rośliną światłolubną, nie znosi stanowisk ocienionych, na których zamiera. System korzeniowy palowy i głęboki.
- Pokrój
- Dorasta w swojej ojczyźnie do wysokości 30-40 metrów. Korona młodych okazów wąskocylindryczna, u starszych wąskostożkowa. Okazy męskie od żeńskich można odróżnić po pokroju: drzewa męskie – mają pokrój zbliżony do nagozalążkowych, wyraźnie widać strzałę - pokrój strzelisty, a drzewa żeńskie – pokrój zbliżony do okrytozalążkowych.
- Pień
- Osiąga 4,5 metra w pierśnicy. Prosty, "strzałowaty". Kora bruzdowana, szara, u starszych egzemplarzy głęboko spękana. Gałęzie osadzone na pniu prostopadle. Gałązki zróżnicowane na żółtawopopielate długopędy i gęsto ustawione na nich krótkopędy, o charakterystycznych wałeczkach, będących pozostałościami po opadłych łuskach i liściach (do ok. 4 cm długości). Długopędy roczne często grubsze na końcu niż u nasady. Okazy żeńskie i męskie można odróżnić po pędach: żeński pęd ma pąki małe i na wierzchołku zaostrzone a męski duże i zaokrąglone.
- Na pniu występują czi–czi (ang. hi-hi) – wyrośla, które wyrastają albo z pnia lub z konaru, zdarza się też, że wyrastają z korzeni, mają budowę anatomiczną pędu, ale są nieulistnione. Po zetknięciu się z glebą zakorzeniają się. Pod wpływem np. ruchów tektonicznych odrywają się od drzewa i wrastają z nich nowe drzewa.
- Liście
- Skrętoległe na długopędach, blaszka liściowa klapowana, na krótkopędach ułożone okółkowo po 5-8, a blaszka liściowa jest wachlarzowata. Kształt szerokowachlarzowaty, blaszka skórzasta, twarda, zielona, aparaty szparkowe jak u okrytozalążkowych na spodniej stronie liści, o unerwieniu widlastym, rozgałęziającym się dychotomicznie, jesienią przebarwiają się na kolor jaskrawożółty (już w drugiej dekadzie września przebarwia się; liście utrzymują się na drzewie aż do ujemnych temperatur, a potem bardzo długo utrzymują się żółte na powierzchni gleby).
- Kwiaty
- Roślina dwupienna, choć wszczepia się gałązki żeńskie w korony drzew męskich. Kwiaty niewidoczne. Kwiaty męskie - na krótkopędach w postaci zwisających bazi 2-3 cm długości, bardzo mocno pylą, a pyłek przenoszony jest na odległość do 1,5 km. Kwiaty żeńskie - dwa nagie zalążki na długiej szypułce, umieszczone na krótkopędzie, liczba kwiatów przeważnie parzysta; nie zawsze oba zalążki rozwijają się. Kwitnie po 40 latach uprawy z nasion. Zapłodnienie trwa do około 5 miesięcy (to zależy od temperatury i wilgotności).
- Nasiona
- Zazwyczaj rozwija się tylko jeden zalążek kwiatu żeńskiego. Nasiona są żółte, na długiej szypule, otoczone mięsistą osnówką. Przypominają śliwkę o średnicy około 2,5-3 cm (Uwaga: nie należy ich mylić z owocami - nagonasienne nie wytwarzają owoców). W Polsce nie co roku nasiono jest fizjologicznie dojrzałe. Krajowe nasiona mają bardzo małą zdolność kiełkowania rzędu 20-30%. Prażone nasiona są jadalne.Osnówki maja nieprzyjemny zapach zjełczałego masła.
- Występowanie
- Gatunek endemiczny i reliktowy występujący na stanowiskach naturalnych wyłącznie w południowo-wschodniej części Chin. Stanowisko naturalne zajmuje obszar 1018 ha, znajduje się tam 167 drzew o pierśnicy powyżej 123 cm, są to 20 m drzewa o wieku powyżej 1000 lat, kilka drzew w wieku do 3400 lat i wysokości 40 m. Stamtąd w XI wieku został rozpowszechniony w innych prowincjach Chin i Japonii, najpierw jako drzewo owocowe (jadalny zarodek - "pestka"), głównie przez buddyjskich mnichów, a następnie jako drzewo ozdobne w innych rejonach świata. Roślina długowieczna, dożywająca nawet 4000 lat.
Do Europy miłorząb został sprowadzony w pierwszej połowie XVIII wieku z Japonii do Holandii do ogrodu botanicznego w Utrechcie (najstarszy okaz w Europie). Do Polski pierwszy okaz sprowadzono w 1723-28 do ogrodu przypałacowego w Łańcucie i tam też znajduje się najstarszy miłorząb w Polsce - klon męski, w 2002 obwód pnia na wysokości 130 cm: 450 cm i 337 cm. Inne okazy w Polsce pojawiały się kolejno: w 1808 – w Ogrodzie Botanicznym w Krakowie, 1824 – w Ogrodzie Botanicznym w Warszawie, 1827 – w arboretum w Kórniku w PAN.
Zastosowanie
- Roślina ozdobna: W Polsce gatunek dosyć często spotykany w parkach i ogrodach jako drzewo ozdobne, odporne na mrozy. Drzewa o wysokości ponad 20 metrów wysokości i 1 metrze pierśnicy nie należą do rzadkości.
- Roślina lecznicza:
- Miłorząb zmniejsza szkody jakie przynosi starzenie się, szczególnie w układzie krwionośnym i nerwowym. Wzmacnia naczynia krwionośne, dlatego jest często zalecany osobom starszym z objawami demencji takimi jak: dezorientacja, utrata pamięci, bóle głowy, depresja, zawroty głowy, szum w uszach. Pomaga ludziom skarżącym się na skurcze nóg spowodowane upośledzonym przepływem tętniczym.
- Ponieważ miłorząb wzmacnia zarówno układ nerwowy jak i krwionośny powinien być stosowany w profilaktyce choroby wieńcowej serca, udaru mózgu, demencji. Ma silne właściwości antyoksydacyjne, ochrania więc ośrodkowy układ nerwowy i układ sercowo-naczyniowy przed miażdżycą i spowalnia proces starzenia. Zmniejsza agregację płytek krwi co skutkuje poprawą krążenia nawet przy istniejącej już miażdżycy. Skutecznie zapobiega pogorszeniu się wydolności umysłowej u osób starzejących się.
- W sporadycznych przypadkach obserwowano: rozstrój żołądka, bóle i zawroty głowy. Ponieważ miłorząb zmniejsza agregację płytek krwi, występuje więc pewne ryzyko wewnątrzczaszkowych krwotoków. Należy zachować szczególną ostrożność łącząc go z lekami zmniejszającymi agregację płytek krwi (aspiryna, warfaryna).
- Miłorząb japoński zawiera flawonoidy glikozydowe i terpeny, które odpowiadają za większość z wymienionych działań na ludzkie zdrowie.
Trzeba zaznaczyć, że powyższe właściwości lecznicze bywają często kwestionowane. Istnieją także badania wykazujące, że duże dawki miłorzębu japońskiego mogą być szkodliwe dla zdrowia, np. mogą przyczyniać się do powstawania udarów.[1]
Odmiany
Na świecie jest około 200 odmian, m.in.:
- 'Bolesław Chrobry' - blaszki bardziej pogrubione, postrzępione i pofryzowane; odmiana polska
- 'Stefan Batory' - wyhodowany na AR w Poznaniu
- 'Władysław Łokietek' - bardzo wolno rośnie (10 lat osiąga 60-70cm,a 20 lat - 1,7 m); bardzo drobne liście; odmiana polska
- 'Mieszko I' - średni wzrost, pokrój stożkowy; odmiana polska
- 'Przemysław II' - wąski pokrój o lekko przewieszających pędach; odmiana polska
- 'Kazimierz Wielki' - przewieszające pędy, korona kopulasta, pędy grube i długie, blaszki liściowe do 20cm, intensywnie i szybko rosnący; odmiana polska
- 'Fastigiata' - wąska, kolumnowa; klon męski
- 'Mariken' - holenderska, do małych ogrodów, szczepiona, powstała z „czarciej miotły”; ciemniejsze liście, kuliste, niektóre liście zrośnięte po 2; klon męski
- 'Pragense' - w Pradze w latach 60. znaleziono, początkowo pędy wzniesione do góry, po kilku latach pędy przewieszają się; krótkie przyrosty 20-30 cm; klon męski
- 'Saratoga' - amerykańska odmiana - lata 80.; inny kształt blaszki liściowej, podstawa zawsze klinowata; kopulasta korona; często krzewiasta; klon męski
- 'Variegata' - powstała w Chinach w 1856; w 1995 r. trafiła do Polski; rośnie wolno; z białymi paskami lub plamami na liściach, bardzo duża zmienność liści; im więcej słońca tym bardziej pstra; korona szeroko kopulasta; klon żeński
Ciekawostki
- Bardzo dobrze wytrzymuje bardzo małe napowietrzenie gleby. Świetnie znosi zasolenie. Bardzo odporne na suszę glebową. Będzie bardzo źle rósł na glebach piaszczystych i na takich, na których jest wysokie lustro wody. Odporny na choroby i szkodniki – nie spotyka się żadnych chorób i szkodników. Wadą jest że bardzo wolno przyrasta na grubość pnia i dosyć długo musi być palikowany. Nadaje się na bonsai. Świetnie znosi cięcie.
- Chińczycy wyrabiają z osnówek mydło.
- Czasami używana nazwa miłorząb japoński jest nieprawidłowa, gdyż gatunek ten nie występuje naturalnie w Japonii, a wyłącznie w Chinach.