Olejek eteryczny

Article on other languages:

del.icio.us del.icio.us
Digg Digg
Furl Furl
Reddit Reddit
Rojo Rojo
Add to OnlyWire

Olejek eteryczny (łac. oleum aetherium, oleum aethereum) – ciekła, lotna substancja wonna uzyskiwana najczęściej poprzez destylację z parą wodną z odpowiedniego surowca roślinnego. Pod względem składu jest to mieszanina rozmaitych związków chemicznych: ketonów, aldehydów, alkoholi, estrów, laktonów, terpenów i innych związków organicznych np. tych zawierających azot i siarkę.

Źródła olejków eterycznych

Obecnie olejki lotne pozyskuje się na skalę przemysłową ze świeżych bądź suszonych roślin. W roślinach olejek lotny znajduje się najczęściej w specjalnych komórkach wydzielniczych, gdzie gromadzi się on jako produkt odpadowy przemiany materii. Takie komórki są charakterystyczne dla roślin bogatych w olejki lotne jak np. gatunków z rodziny sosnowatych, wargowych, mirtowatych, rutowatych i baldaszkowatych.

Zastosowania

Olejki eteryczne stosuje się szeroko w aromaterapii. Jednakże są to niezwykle skomplikowane mieszaniny do kilkuset różnorodnych związków chemicznych o nie zawsze znanej całkowicie zawartości, często niemożliwej do odtworzenia w warunkach laboratoryjnych. To sprawia, że nie są traktowane jak typowe leki przez lekarzy i farmaceutów. Jednak wciąż trwają nad nimi badania, są bowiem od tysięcy lat skutecznie działającymi na ludzi specyfikami medycyny naturalnej, kosmetyki i dermatologii.

Działanie olejków lotnych jest wielostronne. Dzięki właściwościom dezynfekcyjnym olejki lotne, zwłaszcza te zawierające alkaloidy, hamują rozwój drobnoustrojów chorobotwórczych. Cenione są zwłaszcza silnie odkażające właściwości tymolu, występujące w olejku lotnym zawartym w tymianku pospolitym i macierzance piaskowej. Odkażająco działa również olejek lotny znajdujący się w czosnku pospolitym i cebuli. Olejek lotny znajduje również zastosowanie do zwalczania grzybic, świerzbu i innych pasożytów skórnych. Bardzo ważną wspólną cechą olejków eterycznych jest ich duża skuteczność antyseptyczna i brak potwierdzonych przypadków uodpornienia się drobnoustrojów na ich działanie.

Olejki lotne mogą wywołać lokalne podrażnienia skóry, co może czasem doprowadzić do powstania pęcherzy i zapaleń. We właściwych dawkach powodują jednakże lepsze jej ukrwienie. Niektóre składniki olejków lotnych jak: eugenol, kamfora czy mentol uśmierzają lokalnie ból. Inne natomiast jak: borneol i kamfora wzmacniają mięsień sercowy i regulują krążenie krwi.

Stosowane są przy produkcji perfum, choć tu są coraz częściej zastępowane przez syntetyczne związki zapachowe. Stanowią one także ważny składnik wielu roślin używanych jako przyprawy w gospodarstwie domowym i w przemyśle spożywczym. Poprawiają one smak potraw i pobudzają trawienie.

Olejki lotne odgrywają także ważną rolę w produkcji napojów alkoholowych i bezalkoholowych jako składniki smaków i zapachów. Są używane wreszcie do aromatyzowania słodyczy i wyrobów tytoniowych.

Anetol występujący w olejku lotnym biedrzeńca anyżu odstrasza swym przenikliwym zapachem dokuczliwe owady.

Przykłady olejków eterycznych i źródeł ich pochodzenia

Występowanie Zapach Główny składnik Aktywność aromatyczna
Arcydzięgiel, kłącza piżmowo-anyżowy egzaltolit
biedrzeniec anyż, owoce anyżowy anetol (80-95%) wykrztuśna - w infekcji górnych dróg oddechowych; rozkurczowa - w bólach żołądka i kolkach
Pomarańcza gorzka, skórka owocu orzeźwiający pineny, kamfen, (R)-(+)-limonen, nerol, neridol, bisabolen łagodząca - w infekcjach górnych dróg oddechowych; stymulująca - pracę szyszynki; antyinfekcyjna
Cedr żywiczny α-pinen, bisabolen uspokajająca; antyseptyczna; przeciwłupieżowa; odstraszająca owady; przeciwalergiczna
Cynamonowiec, kora cynamonowy aldehyd cynamonowy (75-90%) stosowany jako przyprawa kuchenna
Cytryna zwyczajna, skórka owocu cytrynowy (R)-(+)-limonen (90%), cytral (6%) bakteriobójcza; łagodząca problemy układu krążenia, w tym nadciśnienie tętnicze
Eukaliptus, liście orzeźwiający eukaliptol, cyneol, pineny, kamfen przeciwbakteryjna; przeciwwirusowa w kaszlu i grypie; łagodząca objawy przeziębienia, bólu gardła, zapalenia zatok; pobudzająca w depresjach i złym samopoczuciu; przeciwbólowa w reumatyzmie i artretyzmie
Pelargonia, liście różany geraniol, rodinol, nerolidol antydepresyjna; antyseptyczna; immunostymulująca; łagodząca objawy menopauzy, cellulitisu i obrzęków stawów; przeciwbólowa
Goździki, pączki kwiatowe goździkowy eugenol (78-92%), kariofilen antyseptyczna w infekcjach górnych dróg oddechowych; przeciwbólowa w bólach głowy, zębów, reumatyzmie; odstraszająca owady
Imbir piernikowy zyngiberen przeciwhistaminowa; łagodząca chorobę lokomocjną
Kosaciec, kłącza fiołkowy iron
Jodła pospolita, igły balsamiczny pineny, limonen łagodząca infekcje górnych dróg oddechowych
Jałowiec jałowcowy sabinen, kadinen, sabinol, pineny, kamfen, borneol antydepresyjna łagodzi bezsenność; łagodząca ból reumatyczny i artretyczny; antyseptyczna
Jaśmin, kwiaty jaśminowy octan benzylu, linalol, indol, alkohol benzylowy, (Z)-jasmon składnik wielu kompozycji zapachowych , służy do aromatyzowania herbaty
Kamforowiec lekarski kamforowy kamfora, (S)-(-)-limonen pobudzająca ośrodki wegetatywne mózgu, przyspiesza i pogłębia ruchy oddechowe; napotna; immunostymulująca; antyreumatyczna
Kminek, nasiona kminkowy karwon, (R)-(+)-limonen łagodząca w dolegliwościach układu pokarmowego
Koper ogrodowy, nasiona koprowy anetol bakteriobójcza; łagodząca w dolegliwościach układu pokarmowego, w kolce nerkowej
Lawenda, kwiaty lawendowy octan linalilu (30-60%), geraniol stymulująca - układ nerwowy i krążenia; uspokajająca - w nerwicach, bezsenności, nadpobudliwości; antyseptyczna; przeciwgrzybiczna; łagodząca objawy przeziębienia, kaszlu, kataru, zapalenia zatok, egzemy, trądziku, ukoszenia owadów; przeciwbólowa - bóle głowy, bóle menstruacyjne
Mięta pieprzowa miętowy mentol (48-68%), menton antyseptyczna - w infekcji górnych dróg oddechowych; łagodząca bóle żołądkowe; stymulująca trawienie, wzmacniająca organizm; znieczulająca - błonę śluzową żołądka; drażniąca - zakończenia nerwów zimna
Migdałowiec, nasiona migdałowy aldehyd benzoesowy aromat w cukiernictwie
Gałka muszkatołowa muszkatołowy farnezol, terpineol, trimisteryna antyreumatyczna i rozgrzewająca; przeciwbólowa - bóle mięśniowe i reumatyczno-artretyczne
Nagietek lekarski nagietkowy menton, izomenton, β-terpinen, γ-kadinen, kariofilen, arotenoidy gojąca rany - przyspiesza ziarninowanie, leczy oparzenia słoneczne, egzemy, zapobiega pękaniu skóry
pomarańcza chińska, skórka owocu pomarańczowy nerol, (R)-(+)-limonen antydepresyjna; lekko uspokajająca; stymulująca zasypianie
Róża damasceńska, płatki kwiatów różany rodinol, geraniol, cytronelol, alkohol fenyloetylowy stymulująca - centralny układ nerwowy; ułatwiająca koncentrację; afrodyzjalna; antyinfekcyjna - zarówno przeciwbakteryjna, przeciwgrzybiczna i przeciwwirusowa
Rumianek pospolity, kwiaty rumiankowy α-bisabolol, β-bisabolol, tlenki bisabololi, azuleny (chamazulen i gwajazulen) przeciwzapalna; spazmolityczna - łagodzi bóle żołądkowe i jest wiatropędny; antybiotyczna; ochrona komórek wątroby
sandałowiec, drewno balsamiczny α-sandalol przeciwzapalna - leczenie stanu zapalnego błon śluzowych; ułatwia medytację
Sosna, igły żywiczny pineny, kareny, kadiden, (S)-(-)-limonen antyseptyczna - łagodzi objawy przeziębienia, grypy, anginy, zapalenia zatok, kataru, kaszlu; stymulująca układ krążenia; immunostymulująca
Szałwia gorzko ziołowy β-tujon (tanaceton), pineny, salwen, kamfen, borneol stymulująca układ krążenia i nerwowy; łagodząca depresję; ułatwiająca oddychanie
Tymianek tymolowy tymol immunostymulująca; pobudzająca układ nerwowy - w depresji i niskim ciśnieniu krwi
Źródło: "http://pl.wikipedia.org/wiki/Olejek_eteryczny"

This article is from Wikipedia. All text is available under the terms of the GNU Free Documentation License.