Systematyka (biologia)

Ten artykuł dotyczy pojęcia biologicznego. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.

Ten artykuł wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji. Aby uczynić go weryfikowalnym, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach.

Systematyka organizmów żywych - nauka zajmująca się badaniem różnorodności organizmów, klasyfikowaniem ich, katalogowaniem oraz opisywaniem. Systematyka umieszcza każdy organizm (grupę organizmów) zakwalifikowany jako takson w hierarchicznej strukturze kategorii.

Nie jest to jednak zaszeregowanie raz na zawsze ustalone - często dokonuje się rewizji taksonomicznych zmieniając rangę i wzajemne relacje taksonów zgodnie ze zmieniającym się stanem wiedzy na temat poszczególnych grup organizmów (a w szczególności na temat ich pokrewieństw). Często jednocześnie egzystuje kilka alternatywnych "systemów" na danym poziomie, każdy uznawany przez inną grupę taksonomów. Widać to nawet na najwyższym poziomie, gdzie współistnieją przynajmniej trzy różne podziały całego świata żywego.

Hierarchiczny system taksonów

W bardziej tradycyjnych podziałach najwyższym taksonem jest królestwo lub nadkrólestwo, w nowszych przyjmuje się podział na jeszcze wyższe jednostki - domeny lub cesarstwa. Poniżej przedstawiono hierarchiczny system taksonów zgodny z tradycyjnym podziałem.

Stosowane są również taksony wewnątrzgatunkowe, np. podgatunek, odmiana, forma. Nie mają charakteru taksonomicznego jednostki podziału w obrębie gatunku oparte na kryteriach fenotypowych, takie jak kultywar stosowany do klasyfikacji roślin uprawnych oraz rasa. Tworzy się także taksony pomocnicze poprzez dodanie przedrostka nad- (łac. super-, np. nadrodzina - superfamilia) lub pod- (łac. sub-, np. podrodzina - subfamilia).

Podziały świata żywego

Ta sekcja wymaga dopracowania zgodnie z zaleceniami edycyjnymi. Należy w niej poprawić: dodać sekcję o podziale Woese i in z 1990, jesli to możliwe o tym który z podziałów systematycznych jest najpolularniejszy. Dokładniejsze informacje o tym, co należy poprawić, być może znajdują się na stronie dyskusji tego artykułu w sekcji Dopracować Po wyeliminowaniu wskazanych powyżej niedoskonałości prosimy usunąć szablon {{Dopracować}} z kodu tego artykułu.

Tradycyjny podział

Najbardziej tradycyjny podział, wywodzący się jeszcze od Arystotelesa, a utrwalony przez Linneusza to podział na dwa królestwa: zwierzęta i rośliny. Był on uznawany za obowiązujący jeszcze w pierwszej połowie XX wieku, a jego pozostałości widać wciąż w podziałach nauk biologicznych (porównaj Botanika, Zoologia, Taksonomia roślin itp.). Kolejne próby usystematyzowania organizmów żywych podejmowali między innymi Armen Takhtajan, Arthur Cronquist i Carl Woese.

Podział Whittakera i Margulis

Obecnie najczęściej stosowanym podziałem jest podział na 6 królestw (regnum) w obrębie 2 nadkrólestw (superregna). Podział ten wywodzi się od systemu pięciu królestw zaproponowanego w 1978 roku przez Roberta Whittakera i Lynn Margulis.

• Bezjądrowe (Prokaryota) - organizmy bez jądra komórkowego:
  • Eubakterie (Eubacteria) - obejmują bakterie, sinice i prochlorofity
  • Archeany (Archaea)
• Jądrowe (Eukaryota) - organizmy posiadające wyraźne jądra komórkowe:
  • Rośliny (Plantae)
  • Protisty (Protista) - np. pierwotniaki i glony
  • Grzyby (Fungi)
  • Zwierzęta (Animalia)

Podział Cavaliera-Smitha

Konkurencyjny system autorstwa Thomasa Cavaliera-Smitha zaproponowany w 1983 i zmodyfikowany w 1998 roku przewiduje sześć królestw:

Cesarstwo: Procaryota

• Bacteria - bakterie (wszystkie prokarionty)

Cesarstwo: Eucaryota

• Protozoa (jednokomórkowe eukarionty nie zaliczone do innych królestw)
• Chromista (niektóre glony, np. brunatnice i okrzemki i pewne heterotrofy)
• Fungi - grzyby
• Plantae - rośliny (łącznie z zielenicami i krasnorostami)
• Animalia - zwierzęta

W pierwotnej wersji przewidywał podział na 8 królestw (były jeszcze Archaea i Archezoa, ale autor uznał, że nie ma podstaw do ich wyodrębniania). Podział ten był początkowo mało popularny, gdyż uchodził za zbyt nowatorski, a popularną teorię trzech domen Woesego uważa za opartą na błędnej interpretacji danych molekularnych. Stopniowo zyskuje jednak nowych zwolenników w liczących się ośrodkach naukowych na świecie.

Podział Adla, Simpsona, Farmera i innych

W roku 2005 bazując na najnowszych odkryciach filogenetycznych grupa 28 taksonomów zaproponowała nowy podział polegający na wyróżnieniu 6 grup systematycznych w obrębie Eucaryota (ze względu na typową dla taksonomii filogenetycznej ucieczkę od kategorii systematycznych autorzy nie określili ich rangi):

• Opisthokonta (zwierzęta, grzyby, wiciowce kołnierzykowate, Mesomycetozoa)
• Amoebozoa (ameby, śluzowce i kilka gatunków bez mitochondriów)
• Excavata (eugleniny, Oxymonada, Diplomonada, Jakobidae, parabasalia, kinetoplastydy)
• Rhizaria (otwornice, promienice)
• Archaeplastida (glaukocystofity, krasnorosty, rośliny zielone)
• Chromalveolata (tobołki, orzęski, kryptofity, haptofity, brunatnice, okrzemki).

Porównanie podziałów systematycznych

Zobacz też

• Systematyka roślin
• Systematyka zwierząt
• Drzewo Życia
• Klasyfikacja biologiczna
• Dawna klasyfikacja ssaków