Szanta zwyczajna

Article on other languages:

del.icio.us del.icio.us
Digg Digg
Furl Furl
Reddit Reddit
Rojo Rojo
Add to OnlyWire
Szanta zwyczajna
Systematyka wg Reveala
Domena jądrowce
Królestwo rośliny
Podkrólestwo naczyniowe
Nadgromada nasienne
Gromada okrytonasienne
Klasa Rosopsida
Rząd jasnotowce
Rodzina jasnotowate
Rodzaj szanta
Gatunek szanta zwyczajna
Nazwa systematyczna
Marrubium vulgare L.
Sp. Pl. 2.,1753
Status ochronny
Kategoria zagrożenia w Polsce (CzL)
EX EW E [E] V [V] R
Kategoria: wymierający
Galeria zdjęć i grafik w Wikimedia Commons
Gatunek leczniczy

Szanta zwyczajna (Marrubium vulgare L.) – gatunek byliny z rodziny jasnotowatych (Lamiaceae Lindl.). Pochodzi z Azji Centralnej. Występuje także w Europie i Ameryce, gdzie jest gatunkiem zawleczonym. Ma wiele nazw ludowych: krzecina (lubelskie), krzeszyna (podlaskie), gojnik (podkarpackie). W Polsce gatunek rzadki, uznawany za antropofit zadomowiony[1], archeofit[2].

Spis treści

Charakterystyka

Liście
Kwiaty
Pokrój
Łodyga wzniesiona, gałęzista, w górnej części czterokanciasta. Cała kutnerowato owłosiona o włoskach gwiazdkowatych. Wysokość do 50 cm.
Korzeń
Biały, prosty, drewniejący.
Liście
Dolne sercowato-okrągławe, górne jajowate, wszystkie ogonkowe. Naprzeciwległe, pomarszczone, nierówno karbowane, wierzchem ciemnozielone, spodem pokryte szarym kutnerem.
Kwiaty
Zebrane w nibyokółki wyrastające w kątach liści, tworzące kulistawe kwiatostany. Kwiaty drobne, nieforemne; kielich drobny, dziesięcioząbkowy, do 0,8 cm długości; korona brudnobiała, dwuwargowa, do 0,6 cm dł., kutnerowata. Kwitnie od czerwca do sierpnia.
Owoc
Podługowate rozłupki, odwrotnie jajowate, na szczycie ucięte, owłosione.
Biotop
Siedliska ruderalne, przydroża. Chamefit, hemikryptofit.

Zagrożenia

Roślina umieszczona na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski (2006)[3] w grupie gatunków wymierających, krytycznie zagrożonych (kategoria zagrożenia E).

Zastosowanie

  • Roślina lecznicza:
    • Surowiec zielarski: ziele szanty - Herbe Marrubii (Herbe Prasii) zawiera gorycz - marubinę (diterpen), śluzy, sterole, garbniki, cholinę, kwasy organiczne, trójterpeny.
    • Działanie: wykrztuśne, uspokajające, moczopędne. Pobudza apetyt, wydzielanie soku żołądkowego, żółci oraz reguluje częstotliwość skurczów serca. Jest używana do leczenia nieżytów górnych dróg oddechowych, kataru, astmy, zaburzeń przewodu pokarmowego, chorób wątroby i woreczka żółciowego oraz przy zaburzeniach miesiączkowania. Bardzo gorzka w smaku.

Ciekawostki

  • Szanta "od zawsze" jest uznawana za środek przeciwkaszlowy. Pierwszy opisał ją Hipokrates.
  • Botaniczna nazwa naukowa wywodzi się od hebrajskiego marrob, co oznacza "gorzki sok".

Przypisy

  1. ↑ Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Vascular Plants of Poland - A Checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 1995. ISBN 83-85444-38-6. 
  2. ↑ Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8. 
  3. ↑ Red list of plants and fungi in Poland. Czerwona lista roślin i grzybów Polski. Zbigniew Mirek, Kazimierz Zarzycki, Władysław Wojewoda, Zbigniew Szeląg (red.). Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera, Polska Akademia Nauk, 2006. ISBN 83-89648-38-5. 

Bibliografia

  1. Jindřich Krejča, Jan Macků: Atlas roślin leczniczych. Warszawa: Zakł. Nar. im. Ossolińskich, 1989. ISBN 83-04-03281-3. 
  2. Władysław Szafer, Stanisław Kulczyński: Rośliny polskie. Warszawa: PWN, 1953. 
  3. Zbigniew Podbielkowski: Słownik roślin użytkowych. Warszawa: PWRiL, 1989. ISBN 83-09-00256-4. 
Źródło: „http://pl.wikipedia.org/wiki/Szanta_zwyczajna”

This article is from Wikipedia. All text is available under the terms of the GNU Free Documentation License.