Wzór kwiatowy

Wzór kwiatowy - zapis służący do przedstawienia budowy morfologicznej kwiatu za pomocą symboli, liter i liczb. Informuje o liczbie elementów w poszczególnych okółkach kwiatu oraz o ich zrastaniu się, a także o położeniu dna kwiatowego względem zalążni.

Stosowane są następujące oznaczenia:

• P - okwiat pojedynczy, tj. niezróżnicowany na kielich i koronę (perigonium, perianthium)
• E - kieliszek (epicalyx)
• K - kielich (calyx)
• C - korona (corolla)
• A - pręcikowie (androeceum)
• G - słupkowie (gynaeceum)

Liczby umieszczane w indeksie dolnym po poszczególnych literach oznaczają liczbę elementów w okółku, np. C₅ oznacza koronę o 5 płatkach, K₃ oznacza kielich o 3 działkach. Jeżeli elementów danego typu jest więcej niż 12, to zamiast podawania ich liczby (która najczęściej jest wówczas zmienna nawet w różnych kwiatach tej samej rośliny), pisze się znak nieskończoności (), który czytamy wiele albo liczne.

Symbole:

• + - wskazuje, że elementy danego typu (płatki, pręciki) występują w dwóch okółkach, np. A₅₊₅ oznacza pręciki w dwóch okółkach, w każdym po 5 pręcików.
• ( ) - oznacza zrastanie się (częściowe lub całkowite) elementów należących do tego samego okółka, np. C₍₅₎ wskazuje, że koronę tworzy 5 zrośnietych ze sobą płatków; A₍₉₎₊₁ oznacza, że z 10 pręcików 9 zrosło się w rurkę (swymi nitkami), a dziesiąty jest wolny (=niezrośnięty).
• [ ] - stosuje się, aby wskazać przyrastanie nitek pręcików do korony, w zapisie typu: [C₍₅₎A₅]
• — - kreska nad liczbą słupków (lub owocolistków w przypadku słupkowia zrosłego) oznacza, że słupek jest dolny (a tym samym kwiat jest górny), pod tą liczbą - oznacza że słupek jest górny (a kwiat dolny). Kreska ta symbolizuje więc jak gdyby "poziom", na którym znajduje się dno kwiatowe. Np. oznacza słupek dolny (=zalążnię dolną) zbudowaną z 5 zrośniętych owocolistków.

Symbole symetrii kwiatu (umieszczane na początku wzoru kwiatowego):

• * - symetria promienista kwiatu
• ↓ - symetria grzbiecista (rzadko spotyka się znak ↑.

Symbole symetrii rzadko stosowane (przestarzałe):

• ·|· - symetria podwójna (kwiaty takie ma np. rodzaj serduszka (Dicentra).
• + - symetria krzyżowa (kwiaty takie występują w rodzinie kapustowatych (Brassicaceae). Posiadają one tylko 2 osie symetrii.

Wzory kwiatowe można zapisać dla każdego gatunku rośliny kwiatowej, w większości przypadków są jednak stałe dla całej rodziny lub podrodziny, a więc dla wielu blisko spokrewnionych rodzajów roślin.

Przykłady wzorów kwiatowych: rodzina liliowatych, rodzaj tulipan (Tulipa): *P₃₊₃A₃₊₃G₍₃₎. Oznacza to, że jest to kwiat promienisty, z okwiatem niezróżnicowanym na kielich i koronę, ale składającym się z dwóch 3-elementowych okółków okwiatu, z dwoma 3-elementowymi okółkami pręcików i 3-krotnym słupkiem (tj. zrośniętym z 3 owocolistków).

Wzór kwiatowy nie oddaje następujących cech kwiatu, mających znaczenie diagnostyczne lub taksonomiczne:

• wzajemnego ustawienia elementów z różnych okółków względem siebie (np. płatki nadległe lub śródlege w stosunku do działek),
• ukształtowanie płatków (np, obecność ostrogi),
• budowa (typ) zalążni,
• obecność gynoforu.

Informacje te zawiera narys kwiatowy.